Znalezienie odpowiedniego terapeuty to jedna z pierwszych i najtrudniejszych decyzji, przed jakimi staje osoba zaczynająca leczenie psychologiczne. Amerykańscy specjaliści radzą, by najpierw przemyśleć własne oczekiwania, potem sprawdzić kwalifikacje, a na koniec ocenić, czy proponowana metoda pasuje do problemu.
Od czego zacząć: od siebie
Peter Aston, dyrektor ds. usług klinicznych w California Psychology Center, wskazuje trzy elementy, które odróżniają terapię dającą trwałą zmianę od takiej, która przynosi tylko krótką ulgę. To przygotowanie terapeuty dopasowane do problemu, dobra relacja oraz możliwość pracy z tą samą osobą przez dłuższy czas. Koszty i terminy też mają znaczenie, ale zwykle nie one decydują o skuteczności.
Zanim skontaktujesz się z kimkolwiek, warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
- Wolisz uporządkowane, nastawione na cele spotkania czy więcej swobody w rozmowie?
- Czy zależy Ci, by terapeuta miał podobne doświadczenia lub tożsamość?
- Szukasz praktycznych narzędzi, głębszego zrozumienia przyczyn trudności, czy jednego i drugiego?
- Czy wyobrażasz sobie długą współpracę z tą osobą?
- Czy chcesz, by terapeuta działał w większym zespole specjalistów?
Aston podkreśla, że odpowiedzi mogą się zmieniać w czasie. Chodzi o to, co sprawdzi się u Ciebie teraz.
Kwalifikacje: różne drogi, różne mocne strony
W amerykańskim systemie słowo „terapeuta” obejmuje specjalistów o różnych licencjach. Psycholodzy mają doktoraty i szczegółowo uczą się oceniania oraz diagnozowania zaburzeń, a także prowadzenia leczenia opartego na badaniach. Wielu z nich specjalizuje się w trudnych przypadkach lub u osób z kilkoma problemami naraz. Terapeuci z tytułem magistra, na przykład licencjonowani pracownicy socjalni, terapeuci rodzinni czy doradcy, kształcą się głównie w psychoterapii i także zapewniają wysoką jakość opieki. Według Astona żaden rodzaj licencji nie jest z założenia lepszy. Różnice w przygotowaniu mogą jednak wpływać na to, jak specjalista radzi sobie ze złożonymi diagnozami, ustrukturyzowanymi programami leczenia czy opieką specjalistyczną.
Relacja i plan leczenia
Jakość więzi z terapeutą należy do najsilniejszych czynników przewidujących powodzenie terapii. Dobre dopasowanie to zaufanie, współpraca i wspólnie ustalone cele. Nie oznacza to, że każde spotkanie będzie łatwe, bo terapia często budzi trudne emocje. Pomaga natomiast, gdy styl pracy terapeuty odpowiada Twojemu, a on sam wie, kiedy wesprzeć, a kiedy lekko zmobilizować.
Na pierwszym spotkaniu terapeuta powinien dopytać o Twoją sytuację i zaproponować plan oparty na metodach o udowodnionej skuteczności. Eric Storch, profesor psychologii z Baylor College of Medicine w Houston, zwraca uwagę, że różne problemy wymagają różnych terapii. Przy zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym czy lęku często najlepsza bywa terapia poznawczo-behawioralna, a trudności w relacjach wymagają innego podejścia. Storch radzi zadawać proste pytania:
- Jakie jest Pana/Pani podejście do leczenia?
- Jakie dowody przemawiają za jego skutecznością w moim problemie?
- Ile to potrwa?
- Co będziemy robić w trakcie terapii?
Odpowiedzi można porównać z zaufanymi, sprawdzonymi źródłami, na przykład materiałami organizacji pacjenckich. Dobry terapeuta nie będzie unikał rozmowy o metodzie. Jeśli kontakt nie układa się albo specjalista nie zna standardowego leczenia danego problemu, zmiana jest w porządku, nawet jeśli wymaga kilku prób.
Dlaczego warto zostać na dłużej
Gdy już trafisz na dobrą osobę, opłaca się z nią zostać. „Terapia ma charakter kumulatywny” – mówi Aston. Z czasem terapeuta lepiej zna historię, nawyki i mocne strony pacjenta, więc sesje stają się bardziej ukierunkowane. Częste zmiany, na przykład gdy specjalista odchodzi z placówki, mogą spowalniać postępy, zwłaszcza przy lęku, traumie czy pracy nad wzorcami w relacjach, bo wszystko to opiera się na zaufaniu budowanym latami.
Co z tego dla czytelnika w Polsce
Zasady wyboru z amerykańskiego poradnika są dość uniwersalne, ale tytuły i licencje opisane w artykule dotyczą USA. W Polsce system kwalifikacji wygląda inaczej, dlatego warto wprost zapytać o wykształcenie, ukończone szkolenie z psychoterapii i pracę pod superwizją. Pytania o metodę, jej skuteczność w danym problemie i czas trwania leczenia można zadać także tutaj, niezależnie od tego, czy korzystasz z terapii prywatnie, czy w publicznej opiece. Dobrze też traktować pierwsze spotkania jako okazję do oceny dopasowania, a nie zobowiązanie do dalszej współpracy.
Źródło: Medical Xpress – „Looking for a therapist? Ask yourself these questions first”
